د افغانستان تاریخ د اتلانو او لویو شخصیتونو له کارنامو ډک دی. په دې تاریخ کې داسې مشران تېر شوي دي چې د خپل ملت د عزت او ازادۍ لپاره یې سترې قربانۍ ورکړې دي. له همدې شخصیتونو څخه یو هم میرویس نیکه دی. هغه د افغانانو هغه زړور او هوښیار مشر و چې د بهرني ظلم پر وړاندې یې د آزادۍ بیرغ پورته کړ او د خپلواک افغان دولت د بنسټ ډبره یې کېښوده.
میرویس نیکه یوازې یو قومي مشر نه و، بلکې یو تکړه سیاستوال، مدبر رهبر او د خلکو ریښتینی استازی و. هغه د افغان قبایلو ترمنځ یووالی رامنځته کړ او د صفوي امپراتورۍ پر وړاندې یې بریالی پاڅون رهبري کړ. د هغه مبارزه د افغانستان د ملي تاریخ له مهمو پړاوونو څخه ګڼل کېږي.
#د زېږون او کورنۍ شالید
میرویس نیکه شاوخوا د ۱۶۷۳ میلادي کال په شاوخوا کې د کندهار په سیمه کې وزېږېد. هغه د پښتنو د هوتک قبیلې پورې تړاو درلود، چې د غلجیو له مشهورو ټبرونو څخه شمېرل کېږي. پلار یې شاه عالم خان هوتک د سیمې له معتبرو مشرانو څخه و او د خلکو ترمنځ یې درناوی درلود.
میرویس نیکه د همدې کورنۍ په سیاسي او قومي فضا کې لوی شو. له کوچنیوالي څخه یې د مشرانو مجلسونه، جرګې او سیاسي خبرې اورېدې. همدا تجربه وروسته د هغه د سیاسي ژوند لپاره یو مهم بنسټ وګرځېد.
#د هغه وخت سیاسي وضعیت
په هغه وخت کې د افغانستان ډېری سیمې د صفوي امپراتورۍ تر واک لاندې وې. صفوي حکومت چې په ایران کې یې واک درلود، د افغانستان پر سیمو یې سخت کنټرول درلود. د دوی چارواکو د خلکو پر وړاندې سخت چلند کاوه او درنې مالیې یې پرې لګولې وې.
په کندهار کې د صفوي دولت والي ګرګین خان و، چې د خلکو پر وړاندې یې سخت او ظالمانه سیاست درلود. هغه نه یوازې د خلکو اقتصادي وضعیت خراب کړی و، بلکې د هغوی مذهبي ازادي یې هم محدوده کړې وه. همدې ظلمونو د خلکو په زړونو کې د بغاوت احساس پیاوړی کړ.
#اصفهان ته تګ او سیاسي تجربه
د میرویس نیکه د نفوذ له زیاتېدو وروسته صفوي حکومت پرې شکمن شو. له همدې امله هغه اصفهان ته بوتلل شو، چې هغه مهال د صفوي امپراتورۍ پلازمېنه وه.
خو میرویس نیکه په اصفهان کې د خپلې هوښیارۍ او نرم سیاست له لارې د صفوي دربار باور ترلاسه کړ. هغه د دربار له سیاستونو او پوځي ځواک څخه ښه معلومات ترلاسه کړل. همدا تجربه وروسته د هغه د پاڅون په بریا کې مهم رول ولوباوه.
#مکې ته سفر او د مبارزې فکري بنسټ
وروسته میرویس نیکه د حج لپاره مکې ته ولاړ. دا سفر د هغه د ژوند یو مهم پړاو ګڼل کېږي. په مکه کې هغه د اسلامي نړۍ له علماوو سره وکتل او د صفوي حکومت د ظلمونو په اړه یې خبرې وکړې.
ویل کېږي چې هغه د علماوو څخه د دې پوښتنې ځواب وغوښت چې ایا د ظلم پر وړاندې پاڅون روا دی که نه. د علماوو له لوري د ظلم پر وړاندې د مبارزې ملاتړ د هغه لپاره یو مهم اخلاقي او دیني قوت شو.
#د افغانانو تاریخي پاڅون
کله چې میرویس نیکه بېرته کندهار ته راستون شو، نو د افغان قبایلو ترمنځ یې د یووالي هڅې پیل کړې. هغه پوهېده چې که قبایل سره متحد نه شي، نو د بهرني ځواک پر وړاندې بریا ممکنه نه ده.
ورو ورو د خلکو ترمنځ د پاڅون فضا رامنځته شوه. بالاخره په ۱۷۰۹ میلادي کال کې افغانانو د صفوي والي ګرګین خان پر ضد پاڅون وکړ او هغه یې وواژه. له دې پېښې وروسته د صفوي حکومت واک په کندهار کې پای ته ورسېد.
#د هوتکي دولت بنسټ
له دې تاریخي پاڅون وروسته میرویس نیکه د کندهار واک ترلاسه کړ او د هوتکي دولت بنسټ یې کېښود. دا د افغانانو د خپلواک حکومت پیل و.
هغه هڅه وکړه چې یو منظم حکومت جوړ کړي، د خلکو امنیت ټینګ کړي او د قبایلو ترمنځ یووالی وساتي. د هغه حکومت د عدالت او د خلکو د ملاتړ پر بنسټ ولاړ و.
#د صفوي پوځونو پر وړاندې مقاومت
صفوي امپراتورۍ څو ځله هڅه وکړه چې کندهار بېرته ونیسي. هغوی د لویو پوځونو سره بریدونه وکړل، خو افغانانو د میرویس نیکه تر مشرۍ لاندې سخت مقاومت وکړ.
د افغان جنګیالیو مېړانه او د میرویس نیکه تدبیر سبب شو چې صفوي پوځونه بریالي نه شي. دا بریاوې د افغانانو د ملي باور او یووالي سبب شوې.
#شخصیت او مشرتابه
میرویس نیکه د خپل وخت له هغو مشرانو څخه و چې د سیاست، جګړې او ټولنیز نفوذ ترمنځ یې توازن ساتلی و. هغه ساده ژوند کاوه او د خلکو ستونزو ته یې ځانګړې پاملرنه درلوده.
د هغه د شخصیت مهمې ځانګړتیاوې دا وې:
سیاسي هوښیاري
قوي مشرتابه
د قبایلو د یووالي هڅه
عدالت او د خلکو خدمت
هغه باور درلود چې د یو ملت ځواک په یووالي کې دی.
#وفات
میرویس نیکه په ۱۷۱۵ میلادي کال کې په کندهار کې وفات شو. د هغه مړینه د افغانانو لپاره لویه ضایعه وه، خو هغه بنسټ چې ده ایښی و، د افغانانو د ازادۍ مبارزه یې ژوندۍ وساتله.
د هغه له وفات وروسته د هغه زوی شاه محمود هوتک واک ته ورسېد او د هوتکي دولت ځواک یې نور هم پراخ کړ.
#تاریخي میراث
میرویس نیکه د افغانستان د ملي تاریخ له بنسټیزو شخصیتونو څخه ګڼل کېږي. هغه لومړنی مشر و چې د بهرني واک پر وړاندې یې د افغانانو منظم پاڅون رهبري کړ.
د هغه مبارزه وروسته د احمد شاه بابا د ستر دولت د رامنځته کېدو لپاره زمینه برابره کړه. نن ورځ هم افغانان میرویس نیکه د ملت د ازادۍ اتل او د ملي ویاړ سمبول ګڼي.
د هغه نوم د افغانستان د تاریخ په زرینو پاڼو کې د تل لپاره ثبت شوی دی.
