.jpeg)
خان عبدالغفار خان، چې د باچا خان او فخر افغان په نومونو هم پېژندل کېږي، د شلمې پېړۍ له هغو ستر پښتون مشرانو څخه و چې د خپل قوم د سیاسي حقونو، ټولنیز اصلاح او ازادۍ لپاره یې اوږده مبارزه وکړه. د هغه نوم د عدم تشدد، د تعلیم د خپرولو او د پښتنو د سیاسي بیدارۍ له مفکورې سره نږدې تړاو لري.
باچا خان د هند د ازادۍ د غورځنګ یو مهم غړی و او د مهاتما ګاندي له نږدې ملګرو څخه شمېرل کېده. هغه د خدایي خدمتګار غورځنګ بنسټ اېښودونکی و، چې د عدم تشدد پر بنسټ یې د ټولنیز بدلون او سیاسي مبارزې هڅه کوله.
د هغه ژوند د پښتنو د سیاسي تاریخ له مهمو فصلونو څخه ګڼل کېږي، ځکه چې هغه هڅه کوله پښتنې ټولنې ته تعلیم، نظم، سیاسي شعور او د سوله ییز مقاومت مفکوره ورننوځي.
#د زېږون او کورنۍ شالید
خان عبدالغفار خان د ۱۸۹۰ میلادي کال د فبرورۍ په ۶مه نېټه د پېښور د ولسوالۍ د چارسدې په سیمه کې د اتمانزو په کلي کې وزېږېد.
هغه د محمدزۍ پښتنو له یوې معتبري کورنۍ سره تړاو درلود. د هغه پلار خان بهرام خان د سیمې یو شتمن او با نفوذه مشر و چې د خلکو ترمنځ یې درناوی درلود.
د هغه کورنۍ د قبایلي دودونو او اسلامي ارزښتونو پابنده وه. همدارنګه د سیمې په ټولنیز ژوند کې یې مهم رول درلود.
د همدې کورنۍ چاپېریال د دې سبب شو چې عبدالغفار خان له کوچنیوالي څخه د مشرۍ، جرئت او ټولنیز خدمت احساس په ځان کې وروزي.
#د زده کړو پیل
عبدالغفار خان لومړنۍ زده کړې په خپل کلي کې پیل کړې. وروسته هغه د پېښور د ایډوارډز په ښوونځي کې شامل شو.
هغه یو تکړه زده کوونکی و او د زده کړو پر مهال یې د نظم، اخلاقو او د خلکو د خدمت روحیه درلوده.
د ځینو تاریخي روایتونو له مخې هغه ته د پوځ د افسرۍ موقع هم برابره شوې وه، خو هغه دا لاره ونه منله. د هغه په نظر د خلکو خدمت او د ټولنې اصلاح تر هر څه مهم کار و.
#د ټولنیزو اصلاحاتو پیل
کله چې عبدالغفار خان ځوان و، هغه ولیدل چې د پښتنو ټولنه له بې سوادۍ، قبایلي شخړو، کورنیو دښمنیو او ټولنیزو ستونزو سره مخ ده.
هغه باور درلود چې د دې ستونزو اساسي حل تعلیم او ټولنیز اصلاح دی.
په همدې هدف هغه په خپل کلي اتمانزو کې یو ازاد ښوونځی جوړ کړ. دا ښوونځی د پښتنو د ماشومانو د تعلیم لپاره جوړ شوی و.
هغه غوښتل چې پښتانه د تعلیم له لارې پرمختګ وکړي او د خپل ژوند په اړه شعوري پرېکړې وکړي.
#د سیاسي مبارزې پیل
د شلمې پېړۍ په لومړیو لسیزو کې د هند لویه برخه د برتانوي استعمار تر واک لاندې وه.
په همدې وخت کې د هند په بېلابېلو سیمو کې د ازادۍ غورځنګونه پیل شول.
عبدالغفار خان هم د همدې مبارزې برخه شو. هغه باور درلود چې د استعمار پر ضد مبارزه باید د خلکو د یووالي، نظم او عدم تشدد پر بنسټ ترسره شي.
#د خدایي خدمتګار غورځنګ
د عبدالغفار خان د مبارزې تر ټولو مهم فصل د خدایي خدمتګار غورځنګ جوړېدل دي.
دا غورځنګ په ۱۹۲۹ میلادي کال کې رامنځته شو او د پښتنو د ټولنیز اصلاح او سیاسي بیدارۍ لپاره یې کار کاوه.
د دې غورځنګ غړي د خلکو خدمت ته ژمن وو او د عدم تشدد فلسفه یې منلې وه.
د دې غورځنګ غړي د سرې جامې اغوستلو له امله د "سرخ پوشانو" په نوم هم مشهور شول.
د خدایي خدمتګار غورځنګ مهم اهداف دا وو:
د پښتنو ترمنځ تعلیم خپرول
د قبایلي دښمنیو ختمول
د ټولنیز نظم رامنځته کول
د استعمار پر ضد سوله ییز مقاومت
دا غورځنګ په لنډ وخت کې ډېر پراخ شو او زرګونه کسان یې غړي شول.
#د عدم تشدد فلسفه
باچا خان د عدم تشدد فلسفې سخت پلوی و. هغه باور درلود چې تشدد یوازې نور تشدد زېږوي او د دوامدار بدلون لاره نه شي کېدای.
هغه به ویل:
"تشدد د کمزورۍ نښه ده، خو صبر او زغم د ځواک نښه ده."
د هغه فلسفه د اسلام له اخلاقي ارزښتونو او د مهاتما ګاندي له سیاسي نظریاتو څخه اغېزمنه وه.
هغه باور درلود چې د خلکو حقیقي ځواک په اخلاقو، نظم او یووالي کې دی.
#د قصه خوانۍ پېښه
د باچا خان د مبارزې په تاریخ کې د ۱۹۳۰ کال د قصه خوانۍ پېښه یو مهم فصل ګڼل کېږي.
په همدې کال کې د پېښور په قصه خوانۍ بازار کې د خدایي خدمتګار غورځنګ پر سوله ییزو مظاهره کوونکو د برتانوي پوځ له خوا ډزې وشوې.
په دې پېښه کې ګڼ شمېر کسان ووژل شول.
خو د خدایي خدمتګار غورځنګ غړو د عدم تشدد اصل مات نه کړ او له تاوتریخوالي پرته یې مقاومت ته دوام ورکړ.
دا پېښه د هند د ازادۍ د مبارزې په تاریخ کې یوه مهمه پېښه بلل کېږي.
#د مهاتما ګاندي سره اړیکې
عبدالغفار خان د هند د ازادۍ د غورځنګ له مهمو مشرانو سره نږدې اړیکې درلودې.
په ځانګړي ډول هغه د مهاتما ګاندي نږدې ملګری و.
د دواړو مشرانو ترمنځ د عدم تشدد فلسفه یو ګډ ټکی و.
ګاندي د باچا خان د زړورتیا، صبر او سیاسي ژمنتیا ډېر ستاینه کوله.
د همدې اړیکو له امله عبدالغفار خان ته د "سرحد ګاندي" لقب هم ورکړل شوی و.
#د هند وېش او د پښتونستان مسئله
کله چې په ۱۹۴۷ کال کې برتانوي هند ووېشل شو او پاکستان جوړ شو، د سیمې سیاسي وضعیت بدل شو.
په همدې وخت کې عبدالغفار خان غوښتل چې پښتنو ته د خپل سیاسي برخلیک د ټاکلو حق ورکړل شي.
هغه غوښتل چې پښتانه دا اختیار ولري چې د هند، پاکستان یا خپلواک پښتونستان ترمنځ انتخاب وکړي.
خو په هغه وخت کې د رفرنډم پر مهال دا درېیم انتخاب موجود نه و.
له همدې امله باچا خان او د هغه ملګرو د دې رفرنډم مخالفت وکړ.
#د پاکستان له حکومت سره اړیکې
د پاکستان له جوړېدو وروسته د باچا خان او د پاکستان د حکومت ترمنځ اړیکې ترینګلې پاتې شوې.
هغه څو ځله زندان ته واچول شو او د خپل ژوند ډېره برخه یې په زندانونو کې تېره کړه.
سره له دې ستونزو هغه د عدم تشدد او د خلکو د حقونو د دفاع مبارزه پرې نه ښوده.
#شخصیت او ځانګړتیاوې
خان عبدالغفار خان د خپل قوي شخصیت، زغم او اخلاقي دریځ له امله مشهور و.
د هغه د شخصیت مهمې ځانګړتیاوې دا وې:
د عدم تشدد کلکه عقیده
د تعلیم او اصلاح ملاتړ
د خلکو خدمت ته ژمنتیا
د ستونزو پر وړاندې صبر او زغم
هغه د پښتنو په تاریخ کې د اخلاقي مشرۍ یو مهم مثال بلل کېږي.
#د ژوند وروستي کلونه
د خپل ژوند په وروستیو کلونو کې باچا خان د سیاسي مبارزې تر څنګ د سولې، یووالي او تعلیم پیغام خپراوه.
هغه څو ځله افغانستان ته هم سفر وکړ او هلته یې د خلکو له خوا درناوی ترلاسه کړ.
د هغه د ژوند ډېره برخه د مبارزې، زندان او سیاسي فعالیتونو سره تېره شوه.
#وفات
خان عبدالغفار خان د ۱۹۸۸ میلادي کال د جنورۍ په ۲۰مه نېټه وفات شو.
د هغه د وصیت له مخې هغه د افغانستان د ننګرهار په جلال اباد ښار کې خاورو ته وسپارل شو.
د هغه جنازه د میلیونونو خلکو په ګډون ترسره شوه او د سیمې د تاریخ له لویو جنازو څخه ګڼل کېږي.
#تاریخي ارزونه
خان عبدالغفار خان د پښتنو د سیاسي او ټولنیز تاریخ له سترو شخصیتونو څخه ګڼل کېږي.
ځینې خلک هغه د سولې، عدم تشدد او د پښتنو د حقونو د مبارزې سمبول بولي.
تاریخپوهان وايي چې د هغه مبارزه د پښتنو د سیاسي بیدارۍ، تعلیم او ټولنیز اصلاح په برخه کې مهم اغېز درلود.
د باچا خان نوم د پښتنو په تاریخ کې د یو داسې مشر په توګه پاتې شوی چې د زور پر ځای یې د اخلاقو، تعلیم او سوله ییز مقاومت لاره غوره کړې وه.
