د اروپا د جنوب په پای کې یو تنګ سمندري تنګی موقعیت لري چې نن ورځ د جبرالټر په نوم پېژندل کېږي. د دې ځای عربي نوم جبل الطارق دی، چې معنی یې د “طارق غر” ده. دا نوم د اسلامي تاریخ د یو ستر او زړور قومندان طارق بن زیاد له نوم څخه اخیستل شوی، هغه شخصیت چې د خپل عزم، تدبیر او زړورتیا له امله یې د تاریخ په پاڼو کې تلپاتې ځای خپل کړی دی.
طارق بن زیاد یوازې یو عادي پوځي قومندان نه و؛ هغه یو هوښیار مشر، زړور جنګیالی او د قوي ارادې خاوند و. د هغه سرتېري پرې دومره باور درلود چې هر حکم یې بې له ځنډه عملي کاوه.
#د طارق بن زیاد اصل او ژوند
تاریخپوهان لیکي چې طارق بن زیاد د شمالي افریقا د بربر قوم څخه و. هغه د زړورتیا، صداقت او پوځي وړتیاوو له امله ډېر ژر مشهور شو. کله چې مسلمانانو شمالي افریقا فتح کړه، طارق بن زیاد د اسلامي پوځ برخه شو او وروسته د نامتو قومندان موسی بن نصیر تر قوماندې لاندې ودرېد.
موسی بن نصیر ډېر ژر د طارق بن زیاد وړتیا درک کړه. ځکه نو هغه ته یې مهمې پوځي دندې وسپارلې او بالاخره یې د پوځ د ستر قومندان په توګه وټاکه.
طارق بن زیاد نه یوازې زړور و، بلکې ډېر هوښیار، عادل او متواضع هم و. ویل کېږي چې هغه د خپلو سرتېرو تر څنګ ژوند کاوه، له هغوی سره یې یو شان خواړه خوړل او هېڅکله یې د واک غرور نه درلود.
#د اندلس د فتحې پیل
د اندلس د فتحې کیسه د بنو امیه د خلافت د شپږم خلیفه ولید بن عبدالملک د واکمنۍ له وخته پیلېږي. په همدې وخت کې موسی بن نصیر د شمالي افریقا والي او پوځي قومندان و.
په هغه وخت کې هسپانیا د عیسوي پاچاهانو تر واک لاندې وه او د هغوی پاچا روډریک (Roderick) و. د پاچا ظلمونو او کورنیو شخړو د دې هېواد خلک ډېر ستړي کړي وو. د همدې لپاره ځینو خلکو له مسلمانانو مرسته وغوښته.
موسی بن نصیر د خلافت له مرکز څخه اجازه واخیسته او په پایله کې یې د خپل زړور قومندان طارق بن زیاد په مشرۍ شاوخوا اووه زره سرتېري د اندلس پر لور واستول.
#د جبل الطارق تاریخي شېبه
کله چې طارق بن زیاد له خپلو سرتېرو سره د سمندر له لارې د اندلس ساحل ته ورسېد، دوی په هغه غر کې ښکته شول چې وروسته د ده په نوم جبل الطارق ونومول شو.
وروسته پنځه زره نور سرتېري هم ورسره یوځای شول او د ده پوځ ۱۲ زره کسانو ته ورسېد، خو د دوی په مقابل کې د روډریک پوځ نږدې یو لک سرتېري درلودل.
په همدې وخت کې طارق بن زیاد هغه تاریخي اقدام وکړ چې د زړورتیا سمبول بلل کېږي. هغه کښتۍ چې دوی پرې راغلي وو، ټولې یې وسوځولې.
کله چې سرتېري حیران شول، طارق بن زیاد هغوی ته داسې وینا وکړه:
“اې سرتېرو! اوس د تښتېدو هېڅ لاره نشته. دښمن مو مخې ته ولاړ دی او سمندر مو تر شا دی. که غواړئ ژوندی پاتې شئ، نو باید مخکې ولاړ شئ او دښمن ته ماته ورکړئ.”
دا وینا د پوځ روحیه ډېره لوړه کړه او هغوی د جګړې لپاره چمتو شول.
#د اندلس ستره جګړه
له دې وروسته د طارق بن زیاد او د روډریک تر منځ سخته جګړه ونښته چې د تاریخ په کتابونو کې د وادي لَکّه (Battle of Guadalete) په نوم یادیږي.
له یوې خوا ۱۲ زره مسلمان سرتېري وو او له بلې خوا یو لک پوځ. خو د مسلمانانو قوي ایمان، نظم او زړورتیا د هغوی تر ټولو ستر ځواک و.
په پای کې مسلمان پوځ بریالی شو، روډریک ووژل شو او د هغه پوځ سخته ماته وخوړه. له دې بریا وروسته مسلمان پوځ ورو ورو د اندلس ډېر ښارونه لکه قرطبه، طلیطله او اشبیلیه فتح کړل.
#د اندلس د تمدن پیل
د طارق بن زیاد دا بریا یوازې پوځي فتح نه وه؛ بلکې دا د اروپا په تاریخ کې د یو نوي تمدن پیل و.
اندلس وروسته د علم، فلسفې، طب، ریاضیاتو او هنر ستر مرکز شو. د نړۍ له بېلابېلو سیمو څخه زده کوونکي د اندلس ښارونو ته راتلل.
د قرطبې کتابتونونه، پوهنتونونه او علمي مرکزونه د هغه وخت د نړۍ له سترو علمي مرکزونو څخه وو.
#د طارق بن زیاد وروستی ژوند
د تاریخ په کتابونو کې د طارق بن زیاد د ژوند د وروستیو کلونو په اړه ډېر معلومات نشته. ځینې روایتونه وایي چې هغه وروسته دمشق ته ولاړ او هلته یې ساده ژوند غوره کړ.
هغه له شهرت او واک څخه لرې پاتې شو او خپل ژوند یې په خاموشۍ کې تېر کړ. خو که څه هم د ده د ژوند وروستۍ کیسه روښانه نه ده، خو د هغه نوم د تاریخ په پاڼو کې د تل لپاره ژوندی پاتې شو.
#د تاریخ تلپاتې اتل
طارق بن زیاد هغه قومندان و چې یوازې د پوځ مشري یې ونه کړه، بلکې د تاریخ مسیر یې بدل کړ.
هغه وښوده چې ایمان، جرأت او قوي اراده کولی شي د لوی شمېر ځواک څخه هم بریا ترلاسه کړي.
نن ورځ هم د جبل الطارق نوم د هغه د زړورتیا او تاریخي بریا یاد تازه ساتي، او د اسلامي تاریخ دا ستر اتل د نړۍ د لویو قومندانانو له ډلې شمېرل کېږي.
