مونږ د محمد (ص) دین منلی د ابوبکر دین نه منو!

د لیلی د کور په منځ کې، پر کټ باندې د درې ماشومانو مړي پراته وو، او لیلی د خپل قلعې ته ورته کور پر بام ولاړه وه، خپل ماشوم یې په سینه پورې ټینګ نیولی و. هغه به بیا بیا خپل ماشوم ته کتل او ښکلولو به یې. ښايي دا وېره ورسره وه چې د وژل شویو ماشومانو بدل به له همدې ماشومه واخیستل شي. له ځمکې څخه پورته کېدونکې دوړه نوره هم رانږدې شوه، او د دوړو په منځ کې د اسونو او اوښانو بڼې ورو ورو څرګندېدې. ناڅاپه د بطاح له لوري غږ واورېدل شو: «اې د بنو یربوع خلکو! هوښیار اوسئ، ځانونه چمتو کړئ! خپل ژوندونه قربان کړئ، مه وېرېږئ!» لښکر له دوړو راووت او رانږدې شو. د کلي یو شمېر کسان پر اسونو سپاره، په لاسونو کې نېزې او تورې، مخې ته راووتل. د دوی انجام څرګند و، خو د دوی په لیدو سره د لښکر په ترتیب کې هېڅ بدلون رانغی. لږ وړاندې ولاړل او د لښکر برخه وګرځېدل. هغوی نارې وهلې: «موږ خپل یو! موږ خپل یو! مالک بن نویره دی! جګړه پای ته رسېدلې!» له بطاح څخه هم نارې پورته شوې. خلکو مخې ته راووتل او د خپل لښکر هرکلی یې وکړ. مالک بن نویره هېڅ ځای و نه درېده، نېغ د خپل کور دروازې ته ورسېد، له اسه ښکته شو او کور ته ننوت. هلته یې لیلی په انګړ کې ولاړه وموندله. د هغې ښکلی مخ له خپګانه ډک و، او هغه سترګې چې د قبیلې ځوانان به یې د سر قربانولو ته چمتو وو، اوس مړې ښکارېدې. مالک وویل: «لیلی! ما ستا خبره ومنله. جګړه مې ختمه کړه. موږ به یو د بل بندیان خوشې کړو. ما له سجاح سره اړیکې پرې کړې دي. له دې ګل‌غوندې څېرې خپګان لرې کړه.» خو لیلی لا هم چوپه ناسته وه. مالک ډېر هڅه وکړه چې هغې ته ډاډ ورکړي، خو د لیلی څېره هماغسې خپه پاتې وه. لیلی وویل: «زما پر زړه یو وېرېدلی احساس ناست دی.» مالک وپوښتل: «د څه ویره؟ د چا ویره؟» لیلی وویل: «د سزا ویره… د انتقام ویره.» سجاح یوازې پاتې شوې وه. وکیع بن مالک هم ترې جلا شوی و. مالک بن نویره وکیع ته ویلي وو چې ته د یوې ښځې په دوکه کې راغلې او پر خپل قوم دې برید کړی دی. سجاح له خپل لښکر سره نباج ته ولاړه. مخکې ویل شوي وو چې هغې غوښتل پر یمامې برید وکړي، خو د مسیلمه په دام کې ولوېده، او مسیلمه هغې ته واده وکړ. د مالک بن نویره د ګناهونو سزا پیل شوې وه. وکیع بن مالک، چې د هغه ښی لاس و، ترې جلا شو او له مسلمانانو سره یو ځای شو. مالک هڅه کړې وه چې هغه ودروي، ورته یې ویلي وو: «که موږ دواړه جلا شو، مسلمانان به مو له منځه یوسي. که یو ځای شو، مقابله کولی شو.» خو وکیع ویلي وو: «مالک! موږ باید ژوندی پاتې شو. د مدینې له لښکر سره څوک مقابله کولی شي؟ غطفان، بنو سلیم، بنو اسد، هوازن ټول ماته شول. بیا ټول سره یو ځای شول او اُم زَمل سلمی هم ورسره وه، خو د ولید زوی خالدؓ هغوی ټول وځپل، او سلمی ووژل شوه.» وکیع زیاته کړې وه: «مسلمانان زموږ وینه نه بښي. خالدؓ لا مدینې ته نه دی ستون شوی، هغه په بزاخې کې دی. له بلې خوا اسامهؓ هم دی. له دوی څخه د بښنې یوازینۍ لار دا ده چې اطاعت ومنو او زکات مدینې ته وسپارو.» مالک بن نویره پرېکړه نه شوه کولی. خالد بن ولیدؓ ته دا خبر رسېدلی و چې مالک بن نویره، چې د رسول الله ﷺ له خوا امیر ټاکل شوی و، زکات یې ټول کړی خو مدینې ته یې نه دی لېږلی، بلکې خلکو ته یې بېرته ورکړی دی. جاسوسانو خالدؓ ته د مالک هغه شعر هم ورساوه، چې پکې یې ویلي وو: «خپل مالونه له ځانه سره وساتئ، مه وېرېږئ. که د اسلامي حکومت له خوا کومه ستونزه راغله، وبه وایو چې موږ د محمد ﷺ دین منلی و، د ابو بکر دین مو نه و منلی.» همدارنګه خالدؓ ته دا هم خبر رسېدلی و چې مالک د سجاح سره یو ځای د مسلمانانو قتل عام کړی و. خالدؓ خپلو لښکرو ته امر وکړ چې په چټکۍ د بطاح پر لور وخوځېږي. په لښکر کې د مدینې انصار هم وو، خو هغوی د بطاح پر لور د تګ مخالفت وکړ. خالدؓ وویل: «په الله قسم! زه په خپل لښکر کې د لومړي ځل لپاره داسې کسان وینم چې د خپل امیر نافرماني کوي.» د انصارو استازي وویل: «دا که نافرماني ګڼئ یا بل څه، خو د خلیفه حکم دا و چې له طلیحه سره جګړه وشي او بیا په بزاخې کې د بل حکم انتظار وشي. د بطاح د برید امر نه دی راغلی.» خالدؓ وویل: «ایا تاسو ته معلومه نه ده چې زه ستاسو امیر یم؟ خلیفه ماته ویلي چې چېرته هم د اسلام سرغړونه ووینم، هلته لاړ شم. که د اسلام د ساتنې لپاره داسې اقدام ته اړتیا وي چې په ښکاره حکم کې نه وي، زه به یې کوم.» وروسته انصار پخپله پرېکړه وکړه چې بېرته له خالدؓ سره یو ځای شي، څو بېلتون رامنځته نه شي. په همدې وخت کې مالک بن نویره لیلی ته وویل: «زما زړه له ویرې ډک شوی دی. جاسوس مې خبر راوړی چې د مسلمانانو لښکر را روان دی.» لیلی وویل: «نو چمتووالی ونیسه، خلکو ته ووایه چې ته له اسلامه نه یې اوښتی.» مالک وویل: «نه، دوی به ما ونه بښي.» کله چې خالدؓ د ۶۳۲م کال د نومبر په لومړۍ اونۍ (شعبان ۱۱هـ) بطاح ته ورسېد، بستي تشه ښکارېده. هېڅ مدافع نه وو. خالدؓ خلکو ته غږ وکړ: «مالک بن نویره! راووځه، که نه بستي ته اور ورکوو!» له بام څخه غږ راغی: «پر موږ رحم وکړه، دلته جګړه نشته. تړلې دروازې دا نښه ده چې موږ وسلې نه اخلو.» خالدؓ وویل: «زه دا نښه پېژنم. دروازې پرانیزئ، بهر راووځئ. پر ښځو او ماشومانو هېڅ زور نشته.» خلک راووتل. خالدؓ امر وکړ چې کورونه وپلټل شي، خو هېڅ شي ته لاس و نه وهل شي او پر چا ظلم و نه شي.